Rusya ve Kazakistan'dan 16.5 Milyar Dolarlık Dev Nükleer Santral Anlaşması

Rusya'dan Orta Asya'ya Stratejik Hamle: 16.5 Milyar Dolarlık Nükleer Anlaşma

Rusya ve Kazakistan arasında Perşembe günü imzalanan 16.5 milyar dolarlık devasa nükleer santral anlaşması, Kremlin'in Orta Asya'daki jeopolitik ve ekonomik nüfuzunu pekiştiren stratejik bir hamle olarak kayıtlara geçti.

Kazakistan'ın ilk ticari nükleer enerji santrali olacak bu proje, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve Kazakistan Cumhurbaşkanı Kassym-Jomart Tokayev'in Astana'da gerçekleştirdiği üst düzey görüşmelerde resmiyet kazandı.

Anlaşma, Batı yaptırımları karşısında Moskova'nın eski Sovyet devletleriyle bağlarını güçlendirme çabalarının önemli bir göstergesi olarak değerlendiriliyor. Reuters'ın aktardığı bilgilere göre, projenin toplam maliyetinin yaklaşık %85'i Rusya'nın ihracat kredisiyle karşılanacak.

• İnşaatı üstlenecek ana firma: Rosatom (Çin, Fransa ve Kore firmalarını geride bıraktı).
• Santral konumu: Kazakistan'ın güneydoğusunda, Balkaş Gölü kıyısındaki Ulken köyü yakınları.
• Reaktör tipi: İki adet ileri teknoloji VVER-1200 Üçüncü Nesil+ reaktör.

Kazakistan'ın Enerji Bağımsızlığı ve Nükleer Mirasın Gölgesi

Dünyanın en büyük uranyum üreticisi olan Kazakistan için bu tesis, yirmi yılı aşkın süredir eski kömüre dayalı altyapı ve elektrik açıklarıyla mücadele eden ülkenin uzun vadeli enerji arzını istikrara kavuşturmayı hedefliyor.

Cumhurbaşkanı Tokayev, anlaşmanın "Balkash Nükleer Santrali'nin inşasında önemli bir rol oynadığını" belirtirken, Putin projeyi "barışçıl nükleer enerji alanında bir amiral gemisi" olarak tanımladı.

Putin ayrıca, bu anlaşmanın sadece bir santral inşasından ziyade, eğitim ve personel yetiştirme dahil olmak üzere tüm bir endüstrinin yaratılması anlamına geldiğini vurguladı.

Peki, bu dev yatırım, Kazakistan'ın enerji bağımsızlığını sağlarken, ülkenin geçmişindeki nükleer duyarlılıkları nasıl yönetecek?

Kazakistan halkı için nükleer enerjiye geçiş hassas bir konu. Ülke, 1949 ile 1989 yılları arasında Semipalatinsk sahasında yüzlerce Sovyet nükleer silah testine ev sahipliği yapmış, bu da ciddi halk sağlığı krizleri ve çevresel kirlilik bırakmıştı.

Ayrıca, 1986'daki Çernobil felaketi sonrası on binlerce Kazak işçinin temizlik operasyonlarına katılması ve hastalanması, nükleer enerjiye olan güvensizliği artırmıştı. Ancak, 2024'te yapılan ulusal referandumda Kazak seçmenler, Balkaş sahasında geliştirme projesini resmi olarak onayladı.

Proje Takvimi ve Ek Ekonomik İşbirlikleri

Santralin inşaatının 2027'de başlaması ve ilk reaktörün 2034 başlarında faaliyete geçmesi planlanıyor. Toplam geliştirme maliyetinin 16.5 milyar dolar olduğu tahmin edilirken, yaklaşık 2 milyar doların güvenlik sistemleri ve temel altyapıya ayrılacağı belirtiliyor.

Bloomberg'e göre, iki ülke Perşembe günü ayrıca kritik bir para takası anlaşması da imzaladı. Rusya Merkez Bankası Başkanı Elvira Nabiullina ve Kazakistan Ulusal Bankası Başkanı Timur Süleymenov arasında ruble-tenge takas anlaşması imzalandı.